Instrument dłużny

Instrument dłużny jest jednym z instrumentów finansowych, który stwierdza istnienie wierzytelności dłużnika wobec podmiotu, który udostępnił mu środki finansowe. W związku z udostępnieniem środków finansowych dłużnik zobowiązuje się w określonym czasie zwrócić całą kwotę oraz zapłacić odsetki z tytułu wykorzystywania pożyczonego kapitału. Instrumenty dłużne pełnią ważną rolę w obrocie gospodarczym. Z jednej strony służą do pozyskiwania kapitału na finansowanie bieżącej działalności (państwu, gminom, przedsiębiorstwom), z drugiej są formą lokowania wolnego kapitału, która przynosi wymierne korzyści w postaci odsetek. Instrumenty dłużne zazwyczaj cechuje wysoka płynność i niewielkie ryzyko inwestycyjne (wyjątkiem są junk bonds, czyli obligacje śmieciowe).

Do instrumentów dłużnych zalicza się wszystkie obligacje, weksle, certyfikaty, bony skarbowe i pieniężne, a także papiery wartościowe będące dowodem zobowiązania finansowego pomiędzy zaciągającym zobowiązanie a nabywcą papieru dłużnego.

Instrument pochodny

Instrumentem pochodnym (ang. derivatives, lub spolszczone potoczne określenie derywaty) określamy rodzaj papierów wartościowych, których wartość uzależniona jest od wartości innych instrumentów finansowych, określanych mianem instrumentów bazowych lub podstawowych (na przykład akcji, indeksu giełdowego, obligacji, wysokości stopy procentowej, towaru).

Pojawienie się instrumentów pochodnych na rynku finansowym (lata 70-te XX wieku) związane było ze wzrostem zmienności kursów walutowych, stóp procentowych, cen akcji i cen towarów, jaki można było obserwować na rynkach światowych w tym okresie. Te zmiany nie zawsze były przewidywalne, co dla inwestorów oznaczało zwiększenie ryzyka inwestycyjnego. Podstawowym celem instrumentów pochodnych stało się zatem zabezpieczenie inwestora przed zmianami ceny instrumentów bazowych, tj. w zależności od potrzeby przed wzrostem, spadkiem lub i wzrostem i spadkiem ceny.

Obecnie obok transakcji hedgingowych (asekuracyjnych, zabezpieczających) zawierane są również transakcje o charakterze spekulacyjnym, związane z przejmowaniem ryzyka od inwestora. W transakcji zawartej na rynku instrumentów pochodnych strony umowy potwierdzają uzyskanie przez nabywcę danego instrumentu prawa do otrzymania w przyszłości określonej wartości pieniężnej lub dokonania transakcji.

Istnieje wiele rodzajów instrumentów pochodnych. Część z nich znajduje się w obrocie giełdowym (giełdy instrumentów terminowych), ale zdecydowanie więcej znajduje się w obrocie pozagiełdowym (nieregulowanym, over-the-counter, OTC), głównie ze względu na niestandardowy charakter, wynikający bezpośrednio z potrzeb inwestorów będących stronami kontraktów. Najpopularniejsze wśród instrumentów pochodnych są kontrakty terminowe (futures) i opcje. Od nich wywodzi się większość pozostałych instrumentów pochodnych używanych w obrocie gospodarczym. Jeżeli zatem kiedykolwiek zetkniemy się z takimi terminami rynku finansowego: swap, forward, FRA, IRS, CIRS, CDS, CMS, CDO, CDO2, IR Caps / Floors, Swaptions, warrant, będą to najprawdopodobniej właśnie różnego rodzaju instrumenty pochodne.