Cel inflacyjny

W Polsce, podobnie jak w całej strefie euro, celem polityki pieniężnej banku centralnego jest utrzymanie stabilności cen, czyli inflacji na niskim poziomie. W realizacji tej polityki Polska od 1999 roku stosuje strategię bezpośredniego celu inflacyjnego. Oznacza to, że Rada Polityki Pieniężnej określa optymalny z punktu widzenia polskiej gospodarki poziom inflacji, czyli właśnie cel inflacyjny, a następnie, zmieniając poziom podstawowych stóp procentowych NBP, stara się utrzymywać wahania inflacji w przyjętych przez siebie granicach. Od początku 2004 r. Narodowy Bank Polski realizuje ciągły cel inflacyjny na poziomie 2,5% z dopuszczalnym przedziałem wahań +/- 1 punkt procentowy. Innymi słowy, NBP uważa za dopuszczalną inflację w skali rocznej wyższą od 1,5%, ale niższą od 3,5%. Przekroczenie tego pasma wahań powinno być dla Rady Polityki Pieniężnej sygnałem ostrzegawczym w celu podjęcia bardziej zdecydowanych decyzji w sprawie stóp procentowych (zwłaszcza w przypadku przekroczenia górnego progu, gdyż to może oznaczać, że inflacja wymyka się spod kontroli i może negatywnie oddziaływać na gospodarkę).

Ważnym elementem osiągania celu inflacyjnego są też publikowane od sierpnia 2004 r. projekcje inflacji, które pokazują, jak w oparciu o dostępne dane makroekonomiczne poziom inflacji będzie zmieniać się w następnych ośmiu kwartałach. Teoretycznie, jeżeli te wahania okazują się być wyższe niż wartość celu inflacyjnego, to bank powinien podwyższyć stopy procentowe i odwrotnie. W praktyce jednak w działaniach RPP taki automatyzm nie istnieje. W rzeczywistości bowiem sytuacja gospodarcza zmienia się codziennie, pojawiają się nowe dane i analizy, które mogą skutkować inną oceną przyszłych wahań poziomu inflacji.

Cena

Cena jest wyrażoną w pieniądzu wartością, którą należy zapłacić, aby nabyć określony towar lub usługę. W gospodarce rynkowej cenę danego dobra określa popyt i podaż. Jeśli popyt przekracza podaż, cena będzie rosła aż do uzyskania stanu równowagi w wyniku spadku popytu i wzrostu podaży. Natomiast gdy podaż przekracza popyt, cena spada, także do momentu uzyskania stanu równowagi w wyniku spadku podaży i wzrostu popytu. Taki mechanizm cenowy ma miejsce w sytuacji konkurencji doskonałej. W rzeczywistości zależność ceny i popytu jest bardziej skomplikowana, gdyż na poziom cen może także wpływać państwo stosując podatki pośrednie (VAT, akcyzę).

Ceny pełnią ważne funkcje w gospodarce i mają istotny wpływ na decyzje podejmowane przez uczestników życia gospodarczego. Konsumenci uzyskują informację, o rzeczywistych kosztach wytwarzania towarów i usług, które znajdują na konkurencyjnym rynku odbicie w cenie; producenci z kolei dowiadują się, na które towary i usługi jest na rynku popyt. Jeśli cena rośnie, czyli popyt jest duży, producent będzie skłaniał się do wzrostu produkcji danego dobra. Z kolei spadek ceny oznacza, że popyt się zmniejsza, a zatem dla producenta to sygnał, że należy zmniejszyć podaż danego produktu.

Zarówno dla polityki gospodarczej, jak i konsumentów, bardzo ważne są zmiany przeciętnego poziomu cen wszystkich towarów i usług nabywanych przez konsumentów (tzw. koszyka dóbr). Są one mierzone jako indeks cen towarów i usług konsumpcyjnych będący średnią ważoną tych cen (CPI – ang. consumer price index). Zmiany poziomu tego indeksu nazywane są potocznie stopą inflacji.