Pytanie: „od czego zależy wzrost gospodarczy?” jest jednym z kluczowych, stawianych od setek już lat przez ekonomistów i działaczy gospodarczych. Ekonomiści wypracowali teorie pozwalające określić ogólne zasady i warunki wzrostu, ale dostosowanie ich do konkretnej sytuacji gospodarki danego kraju wciąż nie jest łatwe i wielu polityków gospodarczych doznaje niepowodzeń, gdyż nie udaje im się wyzwolić bądź utrzymać przyzwoitego wzrostu gospodarki.

Najogólniej biorąc, wzrost gospodarczy bierze się z naturalnej dla większości ludzi chęci bogacenia się. Niemal wszyscy dążą do powiększania konsumpcji, posiadania coraz większej liczby dóbr ułatwiających życie. Ta chęć olbrzymiej rzeszy konsumentów do nieustannego gromadzenia nowych dóbr spotyka się z naturalnym dążeniem grupy przedsiębiorców wytwarzających te dobra do nieustannego powiększania produkcji, co daje im wyższy zysk i zwiększa wartość ich przedsiębiorstw.

Wzrost gospodarczy ma miejsce dzięki różnym czynnikom. Może to być wzrost dzięki zwiększaniu nakładu pracy w całej gospodarce - do wytwarzania dóbr stawia się coraz więcej ludzi. Współczesny dobrobyt wiele krajów zawdzięcza wysokiemu poziomu aktywizacji ekonomicznej ludności. W USA i wielu krajach Zachodu pracuje blisko trzy czwarte dorosłych obywateli. Na tym tle Polska wypada źle – m.in. na skutek przechodzenia na wcześniejsze emerytury i renty oraz na skutek bezrobocia wskaźnik zatrudnienia jest w Polsce sporo niższy (wynosi ok. 54 proc.). Jego podniesienie ma być – w zamierzeniach - istotnym źródłem wzrostu polskiej gospodarki w najbliższych latach.

Jeszcze ważniejszym czynnikiem wzrostu jest zwiększanie nakładów kapitałowych w gospodarce, umożliwiających wzrost wydajności pracy. Ta sama grupa ludzi jest w stanie wytwarzać coraz więcej dóbr dzięki nowym inwestycjom w coraz bardziej wydajne technologie i dzięki wprowadzaniu do produkcji coraz nowocześniejszych wyrobów. Te procesy zależą nie tylko od wielkości kapitału, który kierujemy do gospodarki, ale też od poziomu jej innowacyjności. A to z kolei jest m.in. rezultatem nakładów na badania i rozwój.

Wzrost gospodarczy nie jest stale równomierny. Przebiega zgodnie z fazami cyklu koniunkturalnego. Mamy więc – mówiąc w uproszczeniu – na przemian okresy ożywienia i spowolnienia wzrostu. Czas trwania tych faz i intensywność ożywienia bądź skala spowolnienia zależą od trafności prowadzonej przez dany kraj polityki gospodarczej, dostosowującej uniwersalne narzędzia tej polityki do specyficznych uwarunkowań danego kraju.